Журнал Агидель

Журналдың һандары

Яңы һан

«Ағиҙел» рубрикалары

Шиғриәт

Сәсмә әҫәрҙәр

Шишмәләр

Өмөтлө ҡәләм

Әҙәби тәнкит

Беҙҙең юбилярҙар

Беҙҙең календарь

Публицистика

Музейҙар - мәҙәниәтебеҙ көҙгөһө

Заман үә замандаштар

Әҙәбиәт ғилеме

Әҙәби мираҫ

Ҡәләмдәштәр төҫө

Иман нуры

Яҙмыштан һыҙмыш юҡ

Сәнғәт

Журнал уҡыусылар ижады

«Ағиҙел»гә хаттар килә

Рухи ынйыларыбыҙ

Рухи хазиналарыбыҙ

Сәхнә әҫәрҙәре

«Ағиҙел» ҡунағы

Сатира һәм юмор

Ҡәҙер һәм хәтер

Тәржемә мәктәбе

1812 йылғы Ватан һуғышына – 200 йыл

Әҙәби-мәҙәни мөхит

Бер минутлыҡ әңгәмә

Дуҫлыҡ күперҙәре

Ил-йорт ғәме

Бөйөк Еңеүгә

Китап кәштәһе

Әҙип тормошо

Быуат йылъяҙмағы - 100

Тере хәтер

Исемегеҙ хәтер күгендә

«Ағиҙел»дең 8-се һанында:

Риф Мифтахов, Айһылыу Ғарифуллина, Рәшит Заһиҙуллин. Шиғырҙар.

Әбүскә 100 йыл.

Әҙәби мираҫ. Ибраһим Ҡыпсаҡ.

Яңылыҡтар

Хикәйәләр ярышмаһы!

«Ағиҙел» журналының 2012 йылғы лауреаттары

Евразия Яҙыусылар берлеге һәм «Ағиҙел» журналы Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара II хикәйәләр бәйгеһен иғлан итә. Темаһы – ирекле. Региондарҙа еңеүселәрҙе билдәләү 2012 йылдың 30 сентябренә тиклем.

«Ағиҙел» – «Йыл журналы»!

Беҙҙең дуҫтар

Башкирское книжное издательство Китап имени Зайнаб Биишевой
Информационно-публицистический еженедельник Истоки

Июль 2012

Әҙәби-мәҙәни мөхит

Президент менән осрашыу

18 июндә Башҡортостан Республикаһы Президенты Рөстәм Хәмитов Әхмәтзәки Вәлиди исемендәге Милли китапханала идара рәйесе Риф Тойғонов етәкселегендә бер төркөм яҙыусылар менән осрашты. Ирекле фекер алышыу шарттарында үткән был сарала әҙиптәр бөгөнгө көндә Яҙыусылар ойошмаһының тейешле күләмдә финансланмауын, ә был әҙәби кисәләр, уҡыусылар менән осрашыуҙар, ҡәләм оҫталарының юбилейҙарын үткәреү, ижади командировкалар һ.б. менән бәйле, 230 ағзаһы булған Союздың (һан буйынса Мәскәү, Санкт-Петербург, Татарстандан ҡала   дүртенсе урында), күҙ терәп торған берҙән-бер дәүләт ҡарамағындағы «Китап» нәшриәтенең шулай уҡ аҡсаға ҡытлыҡ кисереүен, һөҙөмтәлә күп кенә ҡулъяҙмаларҙың байтаҡ йылдар дауамында донъя күрә алмауын билдәләне, йәш ижадсыларға лайыҡлы иғтибар, Мәскәүҙәге А.М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында йәки БДУ, М. Аҡмулла исемендәге БДПУ базаһында тәржемәселәр төркөмө асыу, әҙәбиәт музейын булдырыу, әҙиптәрҙе ял йорттарына ебәреп, ижад һәм ял итеү шарттары тыуҙырыу һымаҡ көнүҙәк мәсьәләләр күтәрҙе.  Сөнки бөгөнгө ауыр заманда бындай эштәрҙе Республика Хөкүмәтенең, Президенттың ярҙамынан тыш ойошма һәм уның ағзалары башҡарып сыға алмаҫы көн кеүек асыҡ.

Артабан уҡырға


Июль 2012

«Ағиҙел»гә хаттар килә

Һары ла ғына һайрай һандуғас

Беренсе майҙа, яҙ һәм хеҙмәт байрамында тыуғанғалыр, Алевтина Вәлиева яҙғы ҡояш кеүек сағыу кеше. Силәбеләр уны «Беҙҙең Әлфиә», «Беҙҙең Әлфиә апай» тиҙәр. Силәбеләге Бабич китапханаһы ла, Аҡмулла исемендәге әҙәби берекмә лә шундай рухи ынтылышлы гүзәл заттан уңды ғына.

Ул беҙгә Әсә кеүек

Ҡырҙа ут яғыу – мәшәҡәтле эш. Әмәлен табып ут тоҡандыраһың да дөрләп китһен өсөн уға утын өҫтәп тораһың. Шул саҡта алыҫтарҙан уның яҡтыһын күреп юлсылар килә, юлдаштар йыйыла... Сит өлкәлә беҙ ҡабыҙған мәҙәни усаҡ та шул саҡлы. Яныбыҙға килеп ингән юлдашыбыҙ, шунса йылдар рухи усаҡтың йылыһын һаҡлаусы йән терәгебеҙ хаҡында ла һөйләмәйенсә булдыра алмайым. Яҙмам баш йорттан ситтә йәшәүсе милләттәшем тураһында, рухташым һәм юлдашым хаҡында дан йыры булып яңғыраһа, һис тә яҙыҡ булмаҫ, тим.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Радик Ғәзизов

Көнгәк

Ағиҙелдән томан күтәрелә,

Көтөү сыға Әүен артына.

Йәй айының алһыу таңдарында

Күңел әллә ҡайҙа атлыға.

 

Тау түбәһе нурға сума бер саҡ,

Һандуғастар һайрай туғайҙа.

Ағиҙелем, ебәк таҫма булып,

Көнгәк-тау тирәләй урала.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Әхмәт-Гәрәй Йәнғәлин

Аямаған йәнен, түккән ҡанын

Ҡайһы бер тарихсылар, 1812–1814 йылдарҙағы Ватан һуғышында Рәсәй  империяһының еңеп сығыуы – уның бөтә халыҡтарының ҡаҙанышы, тип яҙырға күнеккән. Был ваҡиға  тарихын ентекле өйрәнгән   тарихсылар – Н. М. Богданович, Е. В. Тарле, Н. М. Дружинин, М. В. Нечкина, генерал-майор Е. В. Жилин,     Л. Г. Бескровныйҙарҙың хеҙмәттәренән күренеүенсә, империяла йәшәгән 200-ҙән ашыу халыҡтың ни бары 12 – 15-енең  вәкилдәре  генә был һуғышта ҡатнаша. Бына улар: грузин, осетин, адыгей, кабардин, ҡалмыҡ, латыш, эстон, литва һ.б. Һуғыштың төп ауырлығы, һис шикһеҙ, урыҫ, белорус, украин халыҡтарының иңенә төшә. Ваҡиғалар шаһиты яҙыусы Сергей Глинка бер хеҙмәтендә, 1812 йылғы Ватан һуғышында мордва менән сирмештәр (мариҙар – Ә.Й.) ҡатнашты, тип яҙа. Ләкин ул яңылыша, аталған халыҡтарҙың был һуғышта ҡатнашыуы тураһында рәсми документтарҙа, тарихи әҙәбиәттә  бер ниндәй ҙә мәғлүмәт осрамай. Инглиз ғалимы Роберт Фред Бауман «Башҡорттар миҫалында урыҫ булмаған халыҡтар Рәсәй империяһының хәрби хеҙмәтендә» тигән күләмле яҙмаларында: «Волга буйында йәшәгән татар, мордва, мари  империяның иррегуляр ғәскәрендә хеҙмәт итмәгән»,– тип яҙа.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Рөстәм Нуриев

Йәшәү мәғәнәһе – игелек ҡылыуҙа

“Мәсетле ере гүзәл тәбиғәтле, әммә райондың уңған, тыңғыһыҙ кешеләре унан да гүзәлерәк. Әллә ниндәй мәнфәғәт көҫәмәй, маҡтауҙар талап итмәй, һәр ваҡыт игелек ҡылып йәшәйҙәр”. (1965 – 1972 йылдарҙа КПСС-тың Мәсетле район комитетының беренсе сәркәтибе Абрар Мәсәлим улы Саҙретдиновтың райондың 80 йыллығына арналған сығышынан.)

Ысынлап та, уңған, тынғыһыҙ мәсетлеләр менән күп аралашҡаным бар. Күңелемде бигерәк тә сәнғәт, мәҙәниәт һәм мәғариф өлкәһендә эшләүселәр арбай. Улар өсөн рухи байлыҡ матди байлыҡтан өҫтөн булғанғалыр инде. Шундай шәхестәрҙең береһе Марат ағай Ғафаров менән әңгәмәләшеү, борсоған һорауҙарға яуап алыу бәхетенә ирештем. Һөйләшеү шул тиклем фәһемле булды, тәьҫораттарҙы ҡағыҙға теркәмәйенсә булдыра алманым.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Рәшит Сабит

Егән буйҡайҙарын буйланым

Зөфәр ағайым иҫтәлегенә

Эй, Егәнем! Гүзәллегеңде һүрәтләр өсөн ҡәләмемдең генә көсө етмәҫтер, сөнки уның өсөн рәссам булырға кәрәк. Әммә һиңә йөрәгем түрендә йөрөткән оло һәм ғүмерлек мөхәббәтемде белдерә алам. Ҡайҙа барып, ҡайҙа йөрөһәм дә, һине һағынып ҡайтам, буйҙарыңды буйламай, көмөштәй һыуыңа, йә шаршылы, йә талғын ағышыңа, ярҙарыңда үҫкән талдарыңа, аҫыл ҡоштарыңдың моңдарына һоҡланмай киткәнем юҡ.

Егәнем! Һине атайым Мәхмүт тә, ағайым Зөфәр ҙә, ҡустым Тәлғәт тә, ике туған ағайҙарым Ғәлләметдин менән Хәмиҙулла ла, Винер ҙа яратты. Бөгөн уларҙың береһе лә яҡты донъяла юҡ, әммә һиңә булған ҡайнар мөхәббәттәре, ихтимал, минең йөрәгемә күскәндер. Шуға ла мин, гүзәл Егәнем, һиңә элеккегә ҡарағанда ла ашҡыныбыраҡ киләм, ошонда туғандарымды күргәндәй, тауыштарын ишеткәндәй булам. Рухым улар менән серләшә...

Артабан уҡырға


Июль 2012

Сабир Йыһаншин

Туған телдә уҡытыу проблемалары

Башҡорт балаларын туған телдә уҡытыуҙы тормошҡа ашырыу оҙаҡҡа һуҙылып, ҡапма-ҡаршылыҡлы һәм ауыр юл үткән. Башҡорттар йәшәгән ерҙәрҙә тәүге мәктәптәрҙең асылыуы X быуатта улар араһында ислам дине таралыуға бәйле. Мәсеттәр төҙөлә башлау менән, улар ҡарамағында башланғыс дини мәктәптәр асылған. Башта балаларҙы – ғәрәп, һуңыраҡ төрки халыҡтарының уртаҡ әҙәби теле – иҫке төрки телендә уҡытҡандар.

1557 йылда башҡорт ҡәбиләләре үҙ теләктәре менән Рәсәйгә ҡушылғас, батша Иван IV уларҙың еренә ҡағылмаҫҡа, теленә, диненә, идара итеү тәртибенә ҡыҫылмаҫҡа һүҙ бирә, ерҙәрен тышҡы дошмандан һаҡлау тураһында килешеү төҙөй. Бының өсөн башҡорттар Мәскәүгә яһаҡ түләргә, ул башҡа илдәр менән һуғыштар алып барғанда, Рәсәй армияһына ҡушылып, хәрби хәрәкәттәрҙә ҡатнашырға тейеш була. 

Артабан уҡырға


Июль 2012

Гөлназ Ҡотоева-Ғәйнуллина

Ғүмер шаңдағы

(Динә Талхинаның тыуыуына  60 йыл)

Башҡортостан «Китап» нәшриәтенә эшкә килгәс, шағирә, балалар әҙәбиәте бүлеген етәкләгән Динә Азат ҡыҙы Талхина хаҡында хеҙмәттәштәремдең, авторҙарҙың шул хәтлем ихтирамлап иҫкә алыуын, уға рәхмәтле булыуҙарын ишетә, күрә йөрөнөм.

Балалар китабы ниндәй, нисек булырға тейеш? Темаһы, идеяһы, төҙөлөшө, биҙәлеше – барыһы ла алдан күҙаллана, Динә апайҙың һаҡ, һиҙгер күңеле аша үтә, иң мөһиме, авторға ҡанат ҡуйыла. «Һин булдыра алаһың уны, һинең ҡулыңдан килә торған эш», – тип ышандыра торған ҡеүәгә эйә ине бит ул Динә апай. Балалар әҙәбиәте бүлеге мөдире булып эшләгән осорҙа ул үҙен талапсан һәм хәстәрлекле мөхәррир итеп танытты. Ошо бүлекте ойоштороуҙа, уның эшен яйға һалыуҙа айырыуса тырышлыҡ күрһәтте. 

Артабан уҡырға


123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138