Журнал Агидель

Журналдың һандары

Яңы һан

«Ағиҙел» рубрикалары

Шиғриәт

Сәсмә әҫәрҙәр

Шишмәләр

Өмөтлө ҡәләм

Әҙәби тәнкит

Беҙҙең юбилярҙар

Беҙҙең календарь

Публицистика

Музейҙар - мәҙәниәтебеҙ көҙгөһө

Заман үә замандаштар

Әҙәбиәт ғилеме

Әҙәби мираҫ

Ҡәләмдәштәр төҫө

Иман нуры

Яҙмыштан һыҙмыш юҡ

Сәнғәт

Журнал уҡыусылар ижады

«Ағиҙел»гә хаттар килә

Рухи ынйыларыбыҙ

Рухи хазиналарыбыҙ

Сәхнә әҫәрҙәре

«Ағиҙел» ҡунағы

Сатира һәм юмор

Ҡәҙер һәм хәтер

Тәржемә мәктәбе

1812 йылғы Ватан һуғышына – 200 йыл

Әҙәби-мәҙәни мөхит

Бер минутлыҡ әңгәмә

Дуҫлыҡ күперҙәре

Ил-йорт ғәме

Бөйөк Еңеүгә

Китап кәштәһе

Әҙип тормошо

Быуат йылъяҙмағы - 100

Тере хәтер

Исемегеҙ хәтер күгендә

Дин һәм фән

«Ағиҙел»дең 8-се һанында:

Риф Мифтахов, Айһылыу Ғарифуллина, Рәшит Заһиҙуллин. Шиғырҙар.

Әбүскә 100 йыл.

Әҙәби мираҫ. Ибраһим Ҡыпсаҡ.

Яңылыҡтар

Хикәйәләр ярышмаһы!

«Ағиҙел» журналының 2012 йылғы лауреаттары

Евразия Яҙыусылар берлеге һәм «Ағиҙел» журналы Мәхмүт Ҡашғари исемендәге халыҡ-ара II хикәйәләр бәйгеһен иғлан итә. Темаһы – ирекле. Региондарҙа еңеүселәрҙе билдәләү 2012 йылдың 30 сентябренә тиклем.

«Ағиҙел» – «Йыл журналы»!

Беҙҙең дуҫтар

Башкирское книжное издательство Китап имени Зайнаб Биишевой
Информационно-публицистический еженедельник Истоки

Июль 2012

Таһир Ғәбитов

Повестар оҫтаһы

(Рәйес Низамовтың тыуыуына 80 йыл)

Уҙған быуаттың 60-70-се йылдарында әҙәбиәт һөйөүселәрҙе уҡымлы повестары менән ҡыуандырған Рәис Ғилметдин улы Низамов  1932 йылдың 1 июлендә Әлшәй районы Ташлы ауылында крәҫтиән ғаиләһендә тыуған.

Үҙ ауылында ете йыллыҡ мәктәпте, унан һуң Өфөләге Йылға флоты-һөнәрселек уҡыу йортон, Башҡорт интернат-мәктәбен тамамлай. Өфө – Ҡазан пароходствоһында машинист ярҙамсыһы булып эшләп алғас, Мәскәүҙәге А. М. Горький исемендәге Әҙәбиәт институтында уҡый (1952 – 1957). Өфөгә ҡайтҡас, «Совет Башҡортостаны» гәзитенең үҙ хәбәрсеһе итеп тәғәйенләнә. 1966 йылдан – «Пионер» журналында бүлек мөдире, 1974 – 1978 йылдарҙа – «Ағиҙел»дә баш мөхәррир. Яуаплы вазифалар менән бер ҡатарҙан, әүҙем ижад итә. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, һәләтле прозаик иллеһен дә тултырып өлгөрмәйенсә баҡыйлыҡҡа күсте.

 

Артабан уҡырға


Июль 2012

Әхмәт Сөләймәнов

Бәҫле әҙип, эҙле ғалим

(Күренекле әҙип, ғалим, педагог Кирәй Мәргәндең тыуыуына 100 йыл)

«Сәйәхәттән йөрөп ҡайтҡандан һуң, йыш ҡына фекер таралып китә. Юлда осраған бай һәм күп төрлө тормош картиналары күҙ алдынан бер-бер артлы теҙелеп үтә. Күңел дәфтәренең бөтә мөйөштәренән дә иҫтәлектәр ҡойола. Материал күп, тәьҫир ҙур. Ҡайһыһын алырға, ниҙән башлап китергә белмәй, аптырап ҡалаһың». Үҙенең сәйәхәтнамәләренең береһен Кирәй Мәргән шулай тип башлаған. Мәҡәлә яҙырға тип ҡулға ҡәләм алғас, мин дә ирекһеҙҙән ошо һүҙҙәрҙе ҡабатларға мәжбүр булдым.  Әле генә уның тормош һәм ижад юлы буйлап күңелемдән сәйәхәттә йөрөп әйләнгәйнем. Был «сәфәрем»дә элекке таныштарым менән яңынан осрашып, уларҙың яңы һыҙаттарын асҡандай, яңы таныштар тапҡандай булдым. Авторҙың үҙе хаҡында ла, шулар тураһында ла яҙырға ине. Әхнәф Нури улы үҙе әйтмешләй, «материал күп, тәьҫир ҙур...» Әһә, бына ни өсөн хәтергә килгән икән теге юлдар! Мин дә «Ниҙән башлап китергә?» һорауы алдында тороп ҡалдым. Уйынмы ни, бер кеше йөҙөндә публицист, хикәйәсе, повестар оҫтаһы, романсы, драматург, сәйәхәтсе, әҙәбиәт һәм фольклор белгесе – ғалимдың, педагогтың эшмәкәрлеге хаҡында һүҙ алып барырға тура киләсәк бит! Ни булһа шул булыр, ошо исемлектең башынан төшәйемсе. Ҡалғанын күҙ күрер.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Лео Яковлев

Тормошо тураһында Ғүмәр Хәйәм үҙе һөйләгән бәйән. Аҙағы.

Низам Әлмөлөк заманында Исфаған

Дөйәнең һалмаҡ ҡына һелкенеп барғанында Исфаған хаҡында нимә ишеттем йә уҡыным икән тип иҫемә төшөрә башланым. Беҙҙең тарихсылар бәйән итеүенсә, әүәл Әспәдәнә  исеме менән билдәле һәм уға йәһүдиҙәр нигеҙ һалған, ә улар бик боронғо замандарҙа Аллаһ халҡы иҫәпләнгән.  Шуға  яуыз батша Навуходоносор (б.э. тиклем VI  быуат) көн күрһәтмәгәс, улар Ханаанға (һуңынан Палестина, Сирия ерҙәре – Д. К.) ҡайтып киткән. Б.э. тиклем IV быуатта был  ҡаланы Зөлҡәрнәй оҡшатҡан, үҫтергән,  төҙөкләндергән. Артабан ҡалаға Иран солтандары күҙ һала.

Бер нисә көндән һөҙәк тауҙар ышығында, йәшеллеккә  күмелгән Исфаған  күренде. Матур  һарайҙар, мәсеттәр, манаралар, күперҙәр күҙҙең яуын алып тора. Бер нисә генә көн элек  мин күргән, әҙәми зат һ.б. йән эйәләре йәшәмәгән ҡоба сүллектән һуң хатта бәләкәй   генә йылғаның кеше тормошонда ниндәй ҙур әһәмиәткә эйә булыуы хаҡында уйландым. Йылғалар, шишмәләр, каналдар, ҡан тамырҙары кеүек, Аллаһ еренең йәшәү сығанағы шул.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Линиза Шакирова

Аға һыуҙар ҡиблаға...

Хикәйә

Бишенсе ҡаттан ауыр келәмде Әҡлимә саҡ-саҡ һөйрәп төшөрҙө. «Ларҫ» итеп ергә төшкән келәмдән һуң  «уф» тигән ауаз да ишетелде. Келәмен йәйеп, борхолдоғон сығарып ҡарға ҡуша тапаны. Инде күтәреп элергә ҡала. «Уф, ҡайһылай ауыр! Был хәтлем дә ауыр әйберҙе нисек һөйрәтмәк тә нисек элмәк кәрәк»? – тип үҙ алдына һөйләнә-һөйләнә, ҡарға бата-бата, көс-хәл менән тимер бағаналар яғына килтереп еткерҙе, ә элгәнендә аҙапланыуҙарын күрһәң! Бер яғын элһә, икенсе яғы шыуып төшә, икенсе яғын элһә, был яғы...

– Һаумыһығыҙ! Ҡайҙа, ярҙам итешәйем! – тигәнгә ҡапыл тертләп башын күтәрҙе. Боролоп ҡараһа, алдында буйһыу, ҡаҡса егет йылмайып  тора. Матур, төпһөҙ, осҡон уйнаған ҡара күҙҙәр уға төбәлгән. Әҡлимә, мәшәҡәтләнеп йөрөп, егеттең алдына килеп баҫҡанын аңғармай ҙа ҡалған. Шунлыҡтан ҡапыл ҡаушап төштө.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Наил Ғәйетбай

Ҡултамға йәки Түрә ҡабул итмәй

Беренсе бүлек

Шаршау асылмаҫ элек сәхнәгә Актер сыға, ҡулында телефон.

Актер (тамашасыларға). Хәйерле кис! Һаумыһығыҙ. (Телефонға.) Алло? Назар Хазарович! Һаумыһығыҙ. Һеҙҙе Көҙән комитеты рәйесенең урынбаҫары Низам Ҡәҙербаев борсой. Һеҙҙең райондар буйлап комитеттар эшен тикшереп йөрөүегеҙҙе ишеттек. Мотлаҡ рәүештә беҙгә килегеҙ. Алыҫыраҡ, әлбиттә. Ләкин һеҙ бер нәмәгә ҡарамай килергә тырышығыҙ. Беҙҙә эштәр бик хөрт.

Нимә? Эйе, эйе! Бөгөн киләһегеҙ? Рәхмәт! Көтәбеҙ һеҙҙе! Һау булығыҙ!.. Булды. Былай булғас, тамаша башланды. (Китә.)

Шаршау асыла.

Артабан уҡырға


Июль 2012

Сәлимйән Бәҙретдинов

Хан ҡыҙы

Ҡисса 

Боронғо, бик боронғо дәүер ине. Ер-hыу шундай саф, шундай хозур, мөhабәт, әҙәм ҡулы теймәгән йәменә. Болот кеүек тауҙарын алыҫта, уй ғына етер алыҫта ҡалдырып, дала буйлап көнтыуышҡа ҡарай бер егет елә. Толпарын hыулатып, утлатып ала ла йәнә ҡоштай оса. Толпары аҡбуҙ тоҡомо – еңел, текә тояҡлы, оҙон бәкәлле, ҡуян ботло, тар бөйөрлө, ҡарсыға түшле, бөркөт ҡабаҡлы, ҡамыш ҡолаҡлы, ҡыҫыр йылан тамаҡлы, ас яңаҡлы, соңҡа эйәкле, ҡымты иренле, киң танаулы, баҡыр күҙле, ҡырас яллы, ҡалҡыу мундаллы, ҡуш урайлы, суртан hыртлы...

Иҫертерлек хуш еҫле туғайҙарҙа йылҡы сыңрай, hыйырҙар мөңрәй, буғалар үкерә, ҡуй-hарыҡ ҡуңрай. Һунарсыларҙы, балыҡсыларҙы тап итеп, уларҙан ниндәй ер-hыу, ырыу икәнен белешә, тирмәләрҙә туҡтап, хужаларына сәләм биреп иҫәнләшә, hаба-hаба ҡымыҙ hемерә, йәнтөйәгенең ҡурайынан hағышлы моңон бөркә лә тағы ыласындай талпына егет. Төшөндә күргән иҫ киткес hылыу ҡыҙ, ул ғүмер иткән Тубыл буйы алҡындыра уны. Унда ашҡынhа-елкенhә лә, егет йәмлеләрҙән йәмле Уралын, ҡәүеменә ата ла, инә лә булған Уралын уйлай...

Артабан уҡырға


Июль 2012

Гөлназ Ҡотоева-Ғәйнуллина

Бәхетлемен!

Йылыға йылышыу

Эҙләйем йылы йән,

Йылылыҡ –

Эйәреп китергә артынан.

Йығылып киткәндә

Ҡул бирер,

Төҙәйтер,

Мин ситкә тартылһам.

 

Артабан уҡырға


Июль 2012

Дилә Булгакова

Яҙ етәкләп килдең

Яҙ етәкләп керҙең көҙҙәремә,

Көҙҙәремдән китер юл бармы?

                Нисек үтергә һуң,

                Нисек һүтергә һуң

Аралағы ятҡан йылдарҙы?

 

Баш осомдан осҡан ҡошсоҡтарҙы

Күҙ ҡарашым менән парланым.

                Һөйөү килде күктән,

                Наҙҙар көттөм күптән,

Яҙ  етәкләп килгән йән йәрем.

 

Артабан уҡырға


123456789101112131415161718192021222324252627282930313233343536373839404142434445464748495051525354555657585960616263646566676869707172737475767778798081828384858687888990919293949596979899100101102103104105106107108109110111112113114115116117118119120121122123124125126127128129130131132133134135136137138139140141142143